Gittiğim yerlerde doğal güzellikler, tarihi ve kültürel zenginlikler ayırt etmeden gezmeye çalışıyorum. Dünya güzelliklerle o kadar dolu ki listeye sürekli yeni bir şeyler, bir yerler eklenip duruyor. Doğa tutkum ağır bastığından sanırım bu aralar sürekli kendimi dağlara, yeşilliklere kaçar buluyorum. Ama yine de güzel ve özel şehirlere gitmekten kendimi alamadığım da çok oluyor. Hele buralarda UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bir yer varsa mutlaka gezilecek yerlerin başında oluyor. 

Dünyada binin üzerinde UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne üye olan yer var. Türkiye’den listeye girenlerin bir kısmını biliyordum ama nedir bu listenin tamamı diye merak edince bir de bu konuda yazı yazayım istedim. Merak edenler için listenin tamamının yanına bir de geçici listeyi ekledim.

UNESCO nedir?

UNESCO, Birleşmş Milletler Topluluğu’nun bir alt kolu diyebilirim kısaca. Türkçe karşılığı ise Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu…

Unesco Dünya Mirası Listesi Türkiye
Efes, Celcus Kütüphanesi

UNESCO misyonunu, insanlığın zihninde barışı, eğitim, doğa bilimleri, sosyal ve beşerî bilimler, kültür ve bilgi ve iletişim aracılığıyla inşa etmek olarak tanımlıyor. Bu kapsamda da dünya üzerinde koruma amaçlı birçok proje yürütüyor ve destek veriyor. Koruma amaçlı yürüttüğü projeler ne derseniz, kısaca şunlardan bahsedebilirim. 

UNESCO Dünya Mirası Listesi: Dünya Mirası Listesi kapsamında tarihi yerlerin korunmasını amaçlıyor.

UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi: Meddahlıktan Mevlevi Sema Törenleri’ne Kırkpınar Güreşleri’nden Ebru Sanatına kadar birçok somut olmayan değerlerin korunmasını amaçlıyor.

UNESCO Dünya Belleği Programı: İnsanlığın tarihî, kültürel ve sosyal belleğini oluşturan ve savaşlar başta olmak üzere çeşitli doğal felaketler veya sosyal nedenlerle ortadan kaybolma tehlikesi olan belge ve bilgilerin korunmasını ve bu korumanın önlemlerinden biri olarak dijital ortamda paylaşılmasını amaçlıyor.

UNESCO Dünya Biyosfer Rezervleri Ağı: İnsan ile doğal kaynak kullanımı arasında sürdürülebilir ve dengeli ilişkilerin kurulması için bölgelerin belirlenip korunması için destek oluyor.  

UNESCO Küresel Jeoparkları: Dünya üzerinde yer alan jeoparkların korunmasını amaçlıyor.

Bunların yanı sıra Öğrenen Şehirler, Yaratıcı Şehirler Ağı, Kardeş Okullar Ağı, Dünya Kitap Başkenti, UNESCO Kulüpleri gibi farklı programlar oluşturarak bunlara destek sağlıyor. 

Kapadokya
Ortahisar, Kapadokya

UNESCO Dünya Mirası Listesi

UNESCO, 1972 yılında kabul ettiği sözleşme (UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme) ile bu sözleşmeye taraf olan ülkeler arasında yapılan başvuruları belirli kriterler kapsamında değerlendirerek, önce geçici listeye alıyor sonra da kalıcı listeye aldığını ilan ediyor. 

Bu listelere girmek de kalmak da öyle kolay değil. Öncelikle yaratıcı bir dehayı temsil etmesi, insan tarihinde önemli aşamayı göstermesi, üstün bir doğal güzelliğe sahip olması, yer şekillerinin oluşumunda devam eden coğrafi süreçleri göstermesi gibi birçok kriter var. Listelere kabul edildikten sonra iş bitmiyor tabi ki, bu yerlerin sahiplerine çok iş düşüyor. Korunma altına alınan yerler yıllar içinde denetimlere uğruyor, gerekirse uyarılar alabiliyorlar. 

Ani Harabeleri, Kars
Ani Harabeleri, Kars

Şanslıyız ki, ülkemizde de bu listeye giren veya aday listede bekleyen birbirinden değerli zenginliklere sahibiz. Bazı değerleri koruma konusunda sicilimizin pek iyi olmadığını düşünürsek bunlara sahip çıkılması anlamında önemli bir katkı yarattığı kesin… 

En son yapılan Dünya Mirası Komitesi toplantısında kabul edilen miraslarla birlikte dünya çapında 1121 miras yer alıyor. Bunlardan 869’u kültürel, 213’ü doğal ve 39’u karma (doğal ve kültürel) miraslar. Türkiye’nin bu listede 16’sı kültürel, 2’si karma olmak üzere 18 miras alanı yer alıyor. 

Nemrut Dağı
Nemrut Dağı, Adıyaman Fotoğraf: Cumhur Yetmez

Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren 18 eşsiz eser

1. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas) 1985 

2. İstanbul’un Tarihi Alanları (İstanbul) 1985 

3. Göreme Millî Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) 1985 (Karma Miras Alanı) 

4. Hattuşa: Hitit Başkenti (Çorum) 1986 

5. Nemrut Dağı (Adıyaman) 1987 

6. Hieropolis-Pamukkale (Denizli) 1988 (Karma Miras Alanı) 

7. Xanthos-Letoon (Antalya-Muğla) 1988

8. Safranbolu Şehri (Karabük) 1994 

9. Truva Arkeolojik Alanı (Çanakkale) 1998 

10. Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne) 2011 

11. Çatalhöyük Neolitik Alanı (Konya) 2012 

12. Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu (Bursa) 2014 

13. Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (İzmir) 2014 

14. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı (Diyarbakır) 2015 

15. Efes (İzmir) 2015 

16. Ani Arkeolojik Alanı (Kars) 2016 

17. Aphrodisias (Aydın) 2017 

18. Göbekli Tepe (Şanlıurfa) 2018

Kars
Ani Harabeleri, Kars

UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirası Geçici Listesi 

Henüz listeye girmeyen ama bu listeye önerilmesi için adaylık süreçleri devam eden yine birçok eser var ülkemizde. 

UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesi’nde 178 taraf ülkenin 1700 mirası yer alıyor. Türkiye’nin Geçici Listede ilki 1994 yılında sunulan ve son olarak 2020 yılında güncellenen haliyle 78 kültürel, 2 karma ve 3 doğal olmak üzere toplam 83 mirası bulunuyor.

Kültürel miraslar

  1. Karain Mağarası (Antalya) 1994
  2. Urartu ve Osmanlı Eski Yerleşimi Ahlat Mezar Taşları (Bitlis) 2000
  3. Alahan Manastırı (Mersin) 2000
  4. Alanya (Antalya) 2000
  5. Harran ve Şanlıurfa (Şanlıurfa) 2000
  6. İshakpaşa Sarayı (Ağrı) 2000
  7. Konya Selçuklu Başkenti (Konya) 2000
  8. Mardin Kültürel Peyzajı (Mardin) 2000
  9. Selçuklu Kervansarayları Denizli – Doğubayazıt Güzergâhı 2000
  10. St. Nicholas Kilisesi (Antalya) 2000
  11. St. Paul Kilisesi, St. Paul Kuyusu ve Tarihi Çevresi (Mersin) 2000
  12. Sümela Manastırı (Trabzon) 2000
  13. Likya Uygarlığı Antik Kentleri (Antalya ve Muğla) 2009
  14. Perge Arkeolojik Alanı (Antalya) 2009
  15. Sagalassos Arkeolojik Alanı (Burdur) 2009
  16. Eşrefoğlu Camii (Konya) 2011
  17. Hatay, St. Pierre Kilisesi (Hatay) 2011
  18. Aizanoi Antik Kenti (Kütahya) 2012
  19. Beçin Ortaçağ Kenti (Muğla) 2012
  20. Birgi Tarihi Kenti (İzmir) 2012
  21. Gordion (Ankara) 2012
  22. Hacı Bektaş Veli Külliyesi (Nevşehir) 2012
  23. Hekatomnos Anıt Mezarı ve Kutsal Alanı (Muğla) 2012
  24. Niğde’nin Tarihi Anıtları (Niğde) 2012
  25. Mamure Kalesi (Mersin) 2012
  26. Odunpazarı Tarihi Kent Merkezi (Eskişehir) 2012
  27. Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi (Gaziantep) 2012
  28. Zeugma Arkeolojik Alanı (Gaziantep) 2012
  29. Sardes Antik Kenti ve Bintepeler Lidya Tümülüsleri (Manisa) 2013
  30. Laodikeia Arkeolojik Alanı (Denizli) 2013
  31. Akdeniz’den Karadeniz’e Kadar Ceneviz Ticaret Yolu’nda Kale ve Sur Yerleşimleri 2013
  32. Anadolu Selçuklu Medreseleri (Konya, Kayseri, Sivas, Erzurum, Kırşehir) 2014
  33. Anavarza Antik Kenti (Adana) 2014
  34. Kaunos Antik Kenti (Muğla) 2014
  35. Korykos Antik Kenti (Mersin) 2014
  36. Arslantepe Arkeolojik Alanı (Malatya) 2014
  37. Kültepe – Kanesh Arkeolojik Alanı (Kayseri) 2014
  38. Çanakkale ve Gelibolu 1. Dünya Savaşı Alanları (Çanakkale) 2014
  39. Eflatun Pınar: Hitit Kaya Anıtı (Konya) 2014
  40. İznik (Bursa) 2014
  41. Mahmutbey Camii (Kastamonu) 2014
  42. Ahi Evran Türbesi (Kırşehir) 2014
  43. Vespasianus – Titus Tüneli (Hatay) 2014
  44. Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup (St. Jacob) Kilisesi (Mardin) 2014
  45. Akdamar Kilisesi (Van) 2015
  46. Aspendos Antik Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri (Antalya) 2015
  47. Eshab-ı Kehf Külliyesi (İslami-Osmanlı Sosyal Kompleksi) (Kahramanmaraş) 2015
  48. Mudurnu Tarihi Ahi Kenti: Ahiliğin Tanıkları (Bolu) 2015
  49. Dağlık Frigya (Eskişehir, Kütahya, Afyon) 2015
  50. Stratonikeia Antik Kenti (Muğla) 2015
  51. Uzunköprü (Edirne) 2015
  52. İsmail Fakirullah Türbesi ve Işık Kırılma Mekanizması (Siirt) 2015
  53. Yıldız Sarayı Kompleksi (İstanbul) 2015
  54. Bodrum Kalesi (Muğla) 2016
  55. Sivrihisar Ulu Camii (Eskişehir) 2016
  56. Hacı Bayram Camii ve Çevresindeki Tarihi Alanlar (Ankara) 2016
  57. Sultan II. Beyazıd Han Külliyesi (Edirne) 2016
  58. Nuruosmaniye Külliyesi (İstanbul) 2016
  59. Malabadi Köprüsü (Diyarbakır) 2016
  60. Tuşpa/Van Kalesi, Van Tarihi Kenti ve Höyüğü(Van) 2016
  61. Kibyra Antik Kenti (Burdur) 2016
  62. Yivli Minare Camii (Antalya) 2016
  63. Assos Arkeolojik Alanı (Çanakkale) 2017
  64. Ayvalık Endüstriyel Peyzajı (Balıkesir) 2017
  65. İvriz Kültürel Peyzajı (Konya) 2017
  66. Priene Arkeolojik Alanı (Aydın) 2018
  67. Gaziantep Yeraltı Suyu Yapıları: Livas ve Kasteller (Gaziantep) 2018
  68. Erken Dönem Anadolu Türk Mirası: Danişmend Beyliği Başkenti Niksar (Tokat) 2018
  69. Justinian Köprüsü (Sakarya) 2018
  70. Sarıkaya Roma Hamamı (Yozgat) 2018
  71. Harput Tarihi Kenti (Elazığ) 2018
  72. Anadolu’daki Ahşap Çatılı ve Ahşap Taşıyıcılı Camiiler (Konya -Eşrefoğlu Camii, Kastamonu – Mahmut Bey Camii, Eskişehir – Sivrihisar Camii, Afyon – Afyon Ulu Camii, Ankara – Arslanhane Camii) 2018
  73. İzmir Tarihi Liman Şehri (İzmir) 2020
  74. Koramaz Vadisi (Kayseri) 2020
  75. Zerzevan Kalesi ve Mithraeum (Diyarbakır) 2020
  76. Karatepe Aslantaş Arkeolojik Alanı (Osmaniye) 2020
  77. Beypazarı Tarihi Kenti (Ankara) 2020
Unesco Dünya Mirası Listesi Türkiye - Aya Sofya
Aya Sofya, İstanbul

Karma (doğal ve kültürel) miraslar

78. Harşena Dağı ve Pontus Kralları Kaya Mezarları (Amasya) 2015

79. Güllük Dağı – Termessos Milli Parkı (Antalya) 2000

80. Kekova (Antalya) 2000

Doğal miras

81. Tuz Gölü Özel Doğa Koruma Alanı (Ankara – Konya-Aksaray) 2013

82. Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti (Samsun) 2016

83. Ballıca Mağarası Tabiat Parkı (Tokat) 2019

Nemrut Dağı fotoğrafı için Cumhur Yetmez’e çok teşekkür ediyorum. Cumhur’un merakla takip ettiğim “81 il projesi”nden harika fotoğraflar için instagram hesabına bir göz atın, derim.

Yorum Yaz

Save