Hattuşa Antik Kenti: Hititlerin Başkentinde Bir Gün

Bu geziye iki büyük hayali gerçekleştirmek için çıkmıştım: İlki, Türkiye’de gördüğüm 81. şehrim olacak Çankırı’yı gezmek ve diğeriyse daha okul sıralarından beri adını duyduğum Hattuşa’yı adımlamaktı. Yıllar önce Çorum’a gitmiş sadece şehir merkezine uğramıştım. Ancak bu sefer amacım, Çorum’da Anadolu’nun en eski şehirlerinden Hattuşa Antik Kenti ve Alacahöyük’ü görmekti.

Açıkçası hala turizm deyince akla ilk gelen şehirlerden biri değil Çorum. Oysaki, kültür ve tarih sevenlerin kaçırdığı çok şey var bu şehirde. Binlerce yıl boyunca medeniyetlere ev sahipliği yapmış Çorum, Anadolu’nun gerçek hazineleriyle dolu. Her karışında Hititlerden Friglere, Romalılardan Osmanlıya inanılmaz bir tarihin izlerini sürme şansı buldum bu Çorum gezisinde. 

Kısaca Hattuşa Gezi Rehberi

Hattuşa Neden Bu Kadar Önemli?

Hattuşa’nın hikâyesi Hititlerden daha önceye uzanıyor. Bölgenin eski halklarından Hattilerin Hattuş adını verdiği yerleşim, MÖ 2. binyılda Hititlerin siyasal ve dinsel merkezine dönüştü. Hattuşili I döneminde, MÖ 17. yüzyıl ortalarında başkent olan şehir, yüzyıllar boyunca Anadolu ve Kuzey Suriye üzerinde etkili büyük bir imparatorluğun kalbiydi.

UNESCO’nun Hattuşa’yı özel kılan unsurlar arasında saydığı şey yalnızca tek tek anıtlar değil; şehir planı, tapınaklar, kraliyet yapıları, tahkimatlar, Aslanlı ve Kral kapılarının taş işçiliği ve Yazılıkaya’daki kaya kabartmalarının oluşturduğu bütünlük. Kentin sekiz kilometreden uzun anıtsal surlarla çevrili olması, karşı karşıya olduğunuz ölçeği anlatmaya yetiyor.

Fransız gezgin Charles Texier’in 1834’te kalıntıları bilim dünyasına tanıtmasından sonra bölgedeki araştırmalar sürdü; sistemli kazılar 1906’da başladı. Hattuşa 1986’da UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne, Boğazköy’de bulunan Hitit çivi yazılı tabletleri ise 2001’de UNESCO Dünya Belleği Kütüğü’ne alındı.

Hattuşa Antik Kenti Nasıl Gezilir?

Hattuşa, Aşağı Şehir ve Yukarı Şehir olarak geniş bir alana yayılıyor. Rotayı araçla duraklar arasında ilerleyip her bölümde yürüyerek tamamlamak en pratik yöntem. Tamamını yürümek mümkün olsa da yükselti, güneş, rüzgâr ve mesafeler hesaba katılmalısınız. Yanınıza su alın; özellikle yazın gölge sınırlı.

1. Yeniden İnşa Edilen Sur Bölümü

Bilet noktasına yakın yeniden inşa edilen sur parçası, kentin savunma sisteminin ölçeğini zihninizde canlandırmak için iyi bir başlangıç. Henüz antik kentin içine girmeden bile Hattuşa’nın neden sıradan bir yerleşim değil, planlanmış bir başkent olduğunu hissetmeye başlıyorsunuz.

2. Aşağı Şehir ve Büyük Tapınak

Aşağı Şehir, yerleşim ve ticaret alanlarıyla birlikte Hattuşa’nın en büyük kutsal yapılarından Büyük Tapınak’a ev sahipliği yapıyor. Tapınağın Fırtına Tanrısı ile Arinna’nın Güneş Tanrıçası’na adandığı düşünülüyor. Buradaki dev taş bloklar, depo odaları ve ünlü yeşil taş ziyaret sırasında en çok dikkat çeken ayrıntılar arasında.

3. Büyükkale: Kraliyet Merkezi

Kente hâkim kayalık yükseltideki Büyükkale, kraliyet yapılarının ve devlet yönetiminin merkeziydi. Bugün çoğunlukla yapı temelleri görülse de konumu, saray kompleksinin başkent üzerindeki hâkimiyetini anlamayı kolaylaştırıyor. Burada bulunan çivi yazılı belgeler Hitit diplomasisi, hukuku, inancı ve gündelik yaşamı hakkında bildiklerimizin önemli bölümünü oluşturuyor.

4. Nişantepe ve Hiyeroglifli Oda

Yukarı Şehir’e doğru ilerlerken Nişantepe ve hiyeroglifli oda, Hattuşa’daki yazılı izleri yerinde görmenin en güçlü duraklarından. Kabartmaların ve yazıtların ayrıntıları ışığa göre değiştiği için yüzeye dokunmadan, farklı açılardan bakmak gerekiyor.

5. Kral Kapısı

Güneydoğu surlarındaki Kral Kapısı adını, savaşçı görünümündeki kabartmadan alıyor. Figürün aslının Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde, yerindeki örneğin ise kopya olduğunu belirtmek önemli. Kapıdan şehre bakmak, sur hattının araziyle nasıl birlikte tasarlandığını gösteriyor.

6. Yerkapı, Sfenksli Kapı ve Tünel

Hattuşa’nın en etkileyici noktalarından biri Yerkapı. Yapay bir setin üzerine kurulan Sfenksli Kapı’ya merdivenlerle çıkılıyor; setin altından geçen taş bindirme tünel ise savunma sisteminin mühendisliğini yakından görmenizi sağlıyor. Tünelin zemini karanlık ve yer yer kaygan olabileceğinden telefon ışığı işe yarıyor.

7. Aslanlı Kapı

Şehrin sembollerinden Aslanlı Kapı, iki yanındaki aslan heykelleriyle Yukarı Şehir surlarının en çarpıcı geçitlerinden. Aslanların kenti kötülüklerden koruduğuna inanıldığı düşünülüyor. Günün ışığı taş yüzeylerdeki ayrıntıları değiştirdiğinden fotoğraf için acele etmemek gerekiyor.

Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı

Hattuşa’ya yaklaşık iki kilometre uzaklıktaki Yazılıkaya, geziye sonradan eklenmiş küçük bir durak gibi düşünülmemeli. Doğal kaya odaları üzerindeki tanrı ve tanrıça alayları, Hitit dünyasının inanç sistemini açık havada anlatıyor. Dar kaya geçidinden içeri adım attığınızda başkentin anıtsal kapılarından çok farklı, daha gizemli bir atmosferle karşılaşıyorsunuz.

A Odası’nda tanrı ve tanrıçaların tören alayı, B Odası’nda ise daha korunaklı ve sembolik kabartmalar bulunuyor. IV. Tuthaliya figürü ve yeraltı tanrılarını gösteren kabartmalar alanın en önemli ayrıntıları arasında. Yüzeyleri daha rahat görmek ve kalabalıktan kaçınmak için Hattuşa’dan sonra günün sonuna bırakmak yerine programa baştan süre ayırın.

Hattuşa’ya Nasıl Gidilir?

Çorum’dan Hattuşa

Hattuşa, Çorum merkezden yaklaşık 80 kilometre uzaklıktaki Boğazkale ilçesinde. Düzenli ve doğrudan toplu taşıma seçenekleri sınırlı olduğu için özel veya kiralık araç en pratik yöntem. İlçe minibüsüyle Boğazkale’ye ulaşılsa bile ören yeri, Yazılıkaya ve Alacahöyük arasında ayrıca ulaşım planlamak gerekebilir.

Ankara’dan Hattuşa

Ankara’dan gelenler için Hattuşa, karayoluyla planlanabilecek bir hafta sonu rotası. Esenboğa Havalimanı veya Ankara merkezden araç kiralanabilir. Yolculuk süresini yalnızca navigasyon tahminine göre değil, mola ve ören yerinde geçirilecek zamanla birlikte hesaplayın.

Samsun üzerinden ulaşım

Uçuş saatleri ve araç kiralama seçeneklerine bağlı olarak Samsun Çarşamba Havalimanı da alternatif olabilir. Ancak asıl rota Hattuşa–Yazılıkaya–Alacahöyük olduğu için aracı nereden teslim alacağınızı toplam yol ve tek yön iade koşullarıyla birlikte karşılaştırın.

🚗Araç kiralama fiyatlarını karşılaştırın

Hattuşa Giriş Ücreti ve Ziyaret Saatleri

Ören yeri ücretleri, ziyaret saatleri ve MüzeKart uygulaması dönemsel olarak değişebiliyor.

Hattuşa’da nerede kalınır?

Konaklama seçimini gezi biçiminize göre yapabilirsiniz. Boğazkale’de kalmak ören yerine erken ulaşmayı, günün sessiz saatlerini değerlendirmeyi ve Hattuşa–Yazılıkaya rotasını acele etmeden tamamlamayı kolaylaştırır. Çorum merkez ise daha fazla otel ve restoran seçeneğiyle Çorum Müzesi’ni programa eklemek isteyenlere uygundur.

• Boğazkale: Hattuşa’ya yakınlık, sakinlik ve erken başlangıç için.
• Çorum merkez: Daha geniş konaklama/yeme-içme seçeneği ve Çorum Müzesi için.
• Bir gece: Hattuşa + Yazılıkaya odaklı kısa rota.
• İki gece: Alacahöyük, Çorum Müzesi ve şehir merkezi de eklenecekse.

Hattuşa’dan Sonra Alacahöyük’e Gidilir mi?

Evet. Araçla seyahat ediyorsanız Alacahöyük, Hattuşa ve Yazılıkaya’yla birlikte aynı kültür rotasına eklenebilecek en önemli durak. Fakat üç yeri aynı güne koymak programı yoğunlaştırıyor. Hattuşa’ya yeterince zaman ayırmak istiyorsanız Alacahöyük’ü ikinci güne bırakmak daha iyi.

KATMAN KATMAN TARİH: ALACAHÖYÜK

Alacahöyük’te dört ana uygarlık katmanı açığa çıkarılmış. Üst katmanlarda Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemleri; ikinci katta Hitit dönemi yapıları; üçüncü katta Eski Tunç Çağı Hatti kültürü; en altta ise Geç Kalkolitik yerleşim izleri bulunuyor. Bu sıralama, höyüğün neden “katman katman tarih” diye anlatılmayı hak ettiğini gösteriyor.

Alacahöyük Hanedan Mezarları

Alacahöyük’ün en önemli buluntuları “3.000 yıllık Hitit kral mezarları” değil; MÖ 2500–2000 arasındaki Eski Tunç Çağı’na tarihlenen Hatti hanedan mezarları. Bulunan 13 mezardaki altın, gümüş, elektrum, tunç ve değerli taş eserler; güneş kursları, hayvan heykelcikleri ve silahlar dönemin seçkinlerinin zenginliğini gösteriyor.

Kazılar 1935’te Atatürk’ün emriyle Türk Tarih Kurumu adına başlamış. Bu yönüyle Alacahöyük yalnızca eski uygarlıklar açısından değil, Türkiye’de arkeolojinin kurumsallaşması bakımından da özel bir yere sahip.

Boğazköy, Alacahöyük ve Çorum Müzeleri

Boğazköy Müzesi

Hattuşa kazılarında bulunan eserlerin bir bölümünü ören yerine yakın Boğazköy Müzesi’nde görmek mümkün. Kentte temellerini gördüğünüz yapıların gündelik ve törensel eşyalarla tamamlanması, Hattuşa’yı anlamayı kolaylaştırıyor. Hattuşa’dan çıkan iki sfenks de uzun bir ayrılığın ardından burada yeniden bir araya getirildi.

Alacahöyük Müzesi

Ören yeri içindeki müze, 1935’te başlayan kazıların tarihini ve farklı kültür katmanlarından çıkan eserleri anlatıyor. Alana girmeden önce ya da çıktıktan sonra gezmek, höyükte gördüğünüz yapı izlerini doğru döneme yerleştirmenize yardımcı olur.

Çorum Müzesi

Çorum’dan ayrılmadan önce hızlıca da olsa görmek istediğim son yer Çorum Müzesi’ydi. Bugün olsa bu ziyareti aceleye getirmez, baştan en az bir–iki saat ayırırdım. Hattuşa, Alacahöyük ve çevredeki kazılardan gelen eserler, açık havada gördüğünüz tarih katmanlarını içeride tamamlıyor.

Anadolu Medeniyetleri Müzesi

Hattuşa’dan çıkarılan bazı önemli eserlerin asılları Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergileniyor. Kral Kapısı kabartması ve bronz tablet gibi parçaları görmek, Ankara’dan başlayan veya Ankara’da biten bir Hattuşa rotasını daha anlamlı kılabilir.

Bir Günlük ve İki Günlük Hattuşa Rotası

Bir günlük yoğun rota

• Sabah erken: Hattuşa Antik Kenti
• Öğle sonrası: Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı
• Vakit kalırsa: Boğazköy Müzesi
• Günün son bölümü: Alacahöyük – yalnızca kapanış saatleri ve yol süresi uygunsa

İki günlük rahat rota

• 1. gün: Hattuşa + Yazılıkaya + Boğazköy Müzesi; Boğazkale’de konaklama
• 2. gün: Alacahöyük + Alacahöyük Müzesi + Çorum Müzesi + şehir merkezi

Çorum Merkezde Kısa Bir Mola

Müze ziyaretinden sonra Çorum merkezine döndüğümde, on beş yıl önce gördüğüm şehirden çok daha farklı bir yerle karşılaştım. Yenilenen meydanları ve sokakları, elbette Çorum leblebisi eşliğinde dolaştım. Gezinin son noktası, güzel bir restorasyonla yeniden hayata döndürülen Veli Paşa Han oldu.

Yerel mutfak için İskilip dolması öne çıkıyor; ancak hazırlanışı ve servis günü nedeniyle önceden rezervasyon gerekebiliyor.

Hattuşa’yı Gezerken Bilmeniz Gerekenler

• En az 3–4 saat ayırın; Yazılıkaya’yı bu sürenin dışında düşünün.
• Alan geniş ve yükseltili: rahat yürüyüş ayakkabısı, su, şapka ve güneş koruyucu alın.
• İlkbahar ve sonbaharda rüzgâr ile ani hava değişimine karşı katmanlı giyinin.
• Kabartmalara ve taş yüzeylere dokunmayın; tünel ve basamaklarda zemine dikkat edin.
• Online harita indirin; ören yerleri arasındaki ulaşımı önceden planlayın.
• Ziyaret saatleri, bilet ve MüzeKart bilgisini seyahatten hemen önce kontrol edin.
• Fotoğraf için geniş açı kadar ayrıntıları yakalayacak daha uzun bir odak uzaklığı da işinize yarayabilir.
• Drone kullanmadan önce koruma alanı kurallarını ve gerekli izinleri öğrenin.

Hattuşa Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hattuşa ile Hattuşaş aynı yer mi?

Evet. Türkçede Hattuşa, Hattuşaş ve uluslararası kaynaklarda Hattusha/Hattusa biçimleri kullanılabiliyor. Antik kent günümüzde Çorum’un Boğazkale ilçesi sınırlarında.

Hattuşa kaç saatte gezilir?

Başlıca durakları görmek için en az 3–4 saat ayırmak gerekir. Ayrıntılı gezi, yürüyüş ve fotoğraf molalarıyla süre uzar. Yazılıkaya’yı ayrıca planlayın.

Hattuşa yürüyerek gezilir mi?

Gezilebilir; ancak alan çok geniş ve yükseltilidir. Çoğu ziyaretçi araçla duraklar arasında ilerleyip her bölümü yürüyerek geziyor. Tam yürüyüş için su, hava ve kapanış saati planı yapılmalı.

Hattuşa ve Alacahöyük aynı gün gezilir mi?

Araçla ve erken başlanırsa gezilebilir; fakat yoğun bir gün olur. Hattuşa’yı ayrıntılı görmek isteyenler için iki güne bölmek daha iyi.

Hattuşa’da MüzeKart geçerli mi?

Müzekart geçerli ancak uygulama dönemsel olarak değişebileceği için seyahatten önce resmî ziyaret sayfasından kontrol edin.

Bir Başkenti Kalıntılarından Okumak

Hattuşa’da beni en çok etkileyen tek bir kapı ya da kabartma değildi; kentin ölçeğiydi. Yamaçlara, surlara ve tapınaklara yayılan bu alanı gezerken Hititlerin yalnızca tarih kitaplarında geçen uzak bir uygarlık olmadığını, bir başkenti bütün ayrıntılarıyla kurmuş insanlar olduğunu daha iyi anlıyorsunuz.

Alacahöyük’ün katmanları ve Çorum müzelerindeki eserler de bu hikâyeyi tamamlıyor. Çorum hâlâ Türkiye’nin en çok ziyaret edilen rotalarından biri olmayabilir; fakat Anadolu’nun geçmişini anlamak isteyenler için en güçlü başlangıç noktalarından biri. Ben buraya yıllardır taşıdığım bir hayalin peşinden gelmiştim. Dönerken yanımda yalnızca gördüğüm yerlerin fotoğrafları değil, yeniden okumak istediğim koskoca bir tarih vardı.

Anadolu’daki başka tarih rotaları için KONYA GEZİLECEK YERLER REHBERİ‘ne göz atabilirsiniz.

RİZE’NİN EN GÜZEL YAYLALARI için bu yazım işinize yarayabilir.

Daha fazla fotoğraf ve güncel gezileri kaçırmamak için instagram sayfamı takip etmeyi unutmayın: Figen Kokol